Pierwsze przymrozki kończą sezon wegetacyjny, jednak gleba w ogrodzie przez większą część listopada pozostaje niezamarznięta. Od prac wykonanych w tych tygodniach zależy, które gatunki przezimują na stałym miejscu bez dodatkowej ochrony. Część roślin potrzebuje natomiast osłony, niektóre zaś trzeba wykopać i przechować w chłodnym pomieszczeniu.
Z tego artykułu dowiesz się
- Od czego zależy, czy roślina przezimuje w gruncie?
- Które drzewa, krzewy, byliny i rośliny cebulowe zimują bez okrywania?
- Jakie gatunki trzeba w listopadzie osłonić albo wykopać?
- Jak przygotować trawnik i instalację nawadniającą do zimy?
- Jakich błędów unikać przy zabezpieczaniu ogrodu?
W gruncie bez okrywania zimuje większość drzew i krzewów iglastych oraz liściastych, a także wieloletnie byliny i trawy ozdobne. Pozostają w nim również jesienne rośliny cebulowe, takie jak tulipany, narcyzy czy krokusy. Osłony potrzebują głównie róże, hortensje ogrodowe, lawenda i młode nasadzenia. Bulwy dalii, mieczyków i kann wykopuje się z kolei jesienią, gdyż nie znoszą przemarzania. W listopadzie najwięcej uwagi poświęca się podlewaniu roślin zimozielonych, ściółkowaniu, kopczykowaniu róż i przygotowaniu nawadniania do mrozów.
Od czego zależy mrozoodporność roślin w ogrodzie
Zdolność rośliny do przetrwania zimy wynika przede wszystkim z jej pochodzenia, czyli z warunków klimatycznych, w których gatunek naturalnie występuje. Duże różnice występują także między odmianami tego samego gatunku. Odmiany o dekoracyjnych liściach lub dużych kwiatach bywają mniej odporne od formy wyjściowej. Przy zakupie znaczenie ma więc pełna nazwa odmiany, którą podaje etykieta.
Na przebieg zimowania wpływają również wiek i kondycja rośliny. Młode nasadzenia z pierwszego i drugiego sezonu mają słabiej rozwinięty system korzeniowy. Przez to gorzej znoszą mróz oraz niedobór wody w zamarzniętej glebie. Osłabienie po chorobach, suszy lub zbyt późnym nawożeniu azotem zwiększa ponadto ryzyko przemarznięcia pędów.
Ogrody w województwie pomorskim charakteryzują się specyficznymi warunkami. Zimy są tu zwykle łagodniejsze niż w głębi kraju, jednak częste odwilże, opady i silny wiatr obciążają rośliny bardziej niż sam spadek temperatury. Wiatr nasila parowanie wody z liści i igieł. Wilgoć zalegająca w glebie powoduje z kolei gnicie korzeni gatunków, które potrzebują przepuszczalnego podłoża. Więcej o tych zależnościach piszemy w artykule o tym, jak dobrać rośliny do ogrodu w województwie pomorskim.
Drzewa, krzewy i byliny, które zimują bez okrywania
Najmniej zabiegów przed zimą potrzebują rodzime i dobrze zaaklimatyzowane drzewa oraz krzewy. Do tej grupy należą na przykład sosny, świerki, cisy i jałowce. Spośród gatunków liściastych podobną odpornością charakteryzują się graby, berberysy i tawuły. Po ukorzenieniu się rośliny te zimują w gruncie bez osłon, o ile rosną na stanowisku zgodnym z ich wymaganiami.
Bez okrywania zimuje także większość bylin. Ich części nadziemne zamierają jesienią, a pąki odnawiające pozostają tuż przy powierzchni gleby lub pod nią. W tej grupie mieszczą się między innymi funkie, liliowce i rozchodniki. Trawy ozdobne, takie jak miskanty i trzcinniki, również dobrze znoszą mróz, przy czym pozostawione na zimę kępy chronią środek rośliny przed nadmiarem wody.
Rośliny cebulowe kwitnące wiosną potrzebują okresu chłodu, aby w kolejnym sezonie zawiązać kwiaty. Tulipany, narcyzy, krokusy i czosnki ozdobne pozostają więc w gruncie przez całą zimę. Wyjątek stanowią jedynie podmokłe stanowiska, na których cebule mogą gnić.
Gatunki, które trzeba osłonić lub wykopać przed mrozami
Osłona ogranicza wahania temperatury w okolicy pąków i korzeni oraz zmniejsza działanie wiatru i słońca. Do okrywania stosuje się agrowłókninę, stroisz z gałęzi iglaków oraz ściółkę z kory i liści. Folia nie nadaje się do tego celu, bo nie przepuszcza powietrza i podczas odwilży powoduje zaparzanie pędów.
Szczególnej ochrony potrzebuje hortensja ogrodowa, której pąki kwiatowe powstają na pędach z poprzedniego roku. Przemarznięcie tych pędów oznacza brak kwiatów w kolejnym sezonie, mimo że sam krzew zwykle odrasta od podstawy. Hortensje bukietowe i drzewiaste kwitną natomiast na pędach tegorocznych, w związku z czym zimują bez okrywania.
Lawenda dobrze znosi niskie temperatury pod warunkiem, że rośnie w przepuszczalnym podłożu. Nadmiar wody w glebie szkodzi jej bardziej niż mróz, zwłaszcza na ciężkich, gliniastych stanowiskach. Jesienią lawendy się nie przycina, a krzewinki można osłonić stroiszem.
Bulwy dalii i kłącza kann wykopuje się po pierwszym przymrozku, który zważy ich liście. Następnie oczyszcza się je z ziemi, osusza i przechowuje w skrzynkach w pomieszczeniu, w którym temperatura nie spada poniżej zera. W podobny sposób zimują bulwy mieczyków.
Listopadowe prace przy roślinach zimozielonych i różach
Rośliny zimozielone przez całą zimę odparowują wodę z liści i igieł. Gdy gleba zamarza, korzenie nie mogą uzupełnić tych strat, w wyniku czego dochodzi do tak zwanej suszy fizjologicznej. Brązowienie igieł tui i liści bukszpanu pojawia się zwykle dopiero pod koniec zimy. Obfite podlanie iglaków, różaneczników i bukszpanów przed zamarznięciem gleby stanowi najskuteczniejszy sposób ograniczenia tych uszkodzeń.
Po podlaniu podłoże wokół roślin warto przykryć warstwą ściółki z kory, kompostu lub rozdrobnionych liści. Ściółka spowalnia przemarzanie gleby i łagodzi wahania temperatury w strefie korzeni. Iglaki o pokroju kolumnowym, na przykład żywotniki i jałowce, związuje się luźno sznurkiem, ponieważ zalegający śnieg może rozginać i łamać ich pędy.
Róże kopczykuje się w drugiej połowie listopada, po pierwszych przymrozkach. Kopczyk z ziemi lub kompostu przykrywa podstawę krzewu wraz z miejscem szczepienia, a jego wysokość dostosowuje się do wielkości rośliny. Korony róż piennych, szczepione wysoko na pniu, osłania się dodatkowo agrowłókniną. Pędów róż jesienią się nie przycina, gdyż ewentualne uszkodzenia mrozowe usuwa się dopiero wiosną.
Trawnik, liście i instalacja nawadniająca przed zimą
Ostatnie koszenie wykonuje się wtedy, gdy trawa przestaje przyrastać, zwykle na początku listopada. Zbyt wysoka darń pod śniegiem zlega, co sprzyja rozwojowi pleśni śniegowej. Z tego samego powodu z trawnika usuwa się opadłe liście, natomiast pod krzewami i na rabatach mogą one pozostać jako naturalna ściółka. Po trawie pokrytej szronem nie należy chodzić, gdyż zmrożone źdźbła łatwo się łamią.
Osobnego przygotowania potrzebuje automatyczna instalacja nawadniająca. Woda pozostawiona w rurach, zraszaczach i elektrozaworach zwiększa przy zamarzaniu swoją objętość, przez co może rozsadzić elementy systemu. Przed pierwszymi mrozami instalację opróżnia się, przedmuchuje sprężonym powietrzem i zamyka dopływ wody, a sterownik przełącza w tryb zimowy. Zakres tych prac zależy od budowy systemu, dlatego przy instalacjach nawadniających, które projektujemy i wykonujemy, przygotowanie do zimy obejmuje wszystkie sekcje i zawory.
Najczęstsze błędy przy zabezpieczaniu ogrodu na zimę
Częstym błędem jest zbyt wczesne okrywanie roślin. Osłona założona w ciepłe dni na początku listopada zatrzymuje wilgoć i ciepło. W konsekwencji pędy ulegają zaparzeniu, a pod agrowłókniną rozwijają się choroby grzybowe. Rośliny powinny przejść kilka lekkich przymrozków, które przygotowują ich tkanki do spoczynku zimowego.
Osłabienie roślin powodują także nawozy azotowe stosowane jesienią. Pobudzają one wzrost nowych pędów, które nie zdążą zdrewnieć przed mrozami i przemarzają w pierwszej kolejności. Podobny skutek ma silne jesienne cięcie krzewów kwitnących na pędach z poprzedniego roku, ponieważ usuwa pąki kwiatowe na kolejny sezon.
Problemem bywa również pominięcie podlewania przed zimą, zwłaszcza po suchej jesieni. Brak wody w glebie osłabia rośliny zimozielone oraz świeżo posadzone drzewa i krzewy. Pełny zakres jesiennych prac opisaliśmy w poradniku o tym, co zrobić w ogrodzie przed zimą. Zabezpieczanie roślin na zimę wykonujemy też w ramach stałej i sezonowej pielęgnacji ogrodów w Trójmieście i okolicach.
Najczęściej zadawane pytania
Czy tulipany można jeszcze sadzić w listopadzie?
Tulipany można sadzić do momentu zamarznięcia gleby, a listopad jest dla nich odpowiednim terminem. Późne sadzenie ogranicza ryzyko wczesnego wybijania liści podczas ciepłej jesieni. Cebule umieszcza się na głębokości równej mniej więcej trzykrotnej wysokości cebuli.
Kiedy okrywać róże na zimę i czy wystarczy sam kopczyk?
Róże okrywa się po pierwszych przymrozkach, zwykle w drugiej połowie listopada. Kopczyk z ziemi lub kompostu chroni miejsce szczepienia, od którego zależy przetrwanie krzewu. Odmiany pienne potrzebują dodatkowo osłony korony z agrowłókniny.
Czy drzewa i krzewy można sadzić w listopadzie?
Drzewa i krzewy liściaste z odkrytym korzeniem sadzi się jesienią aż do zamarznięcia gleby. Rośliny w stanie spoczynku zdążą się częściowo ukorzenić przed zimą. Po posadzeniu rośliny obficie się podlewa, a wokół pnia rozkłada ściółkę.
Czy byliny i krzewy w donicach mogą zimować na tarasie?
Rośliny w pojemnikach są bardziej narażone na mróz niż te same gatunki posadzone w gruncie. Korzenie w donicy przemarzają ze wszystkich stron, z tego powodu pojemnik owija się matą słomianą lub agrowłókniną i stawia na podkładce izolującej. Donice dobrze jest również przenieść w miejsce osłonięte od wiatru.
Dlaczego tuje i bukszpany brązowieją po zimie?
Najczęstszą przyczyną jest susza fizjologiczna, czyli utrata wody przez igły i liście przy zamarzniętej glebie. Uszkodzenia nasila słońce pod koniec zimy, które pobudza parowanie. Obfite podlanie jesienią, ściółkowanie i osłona od strony południowej wyraźnie ograniczają ten problem.
